تاریخ خبر:‌پنج شنبه ۲۷ دی ۱۳۹۷ - بازدید:‌۲۸۸
دکتر علیرضا پویا: بدون شناخت مخاطب نمی توان در ارسال پیام و محتوا موفقیتی داشت.

در نشست «مخاطب شناسی کاربردی» در جمع پژوهشگران مؤسسه دارالاعلام بیان شد.

 

 

به گزارش روابط عمومی دانشکده دین و رسانه، دکتر علیرضا پویا رئیس دانشکده روز گذشته در نشست «مخاطب شناسی کاربردی» در جمع پژوهشگران مؤسسه دارالاعلام ضمن اشاره به وجود درسی دو واحدی در دانشگاه به عنوان مخاطب شناسی، عنوان کرد: شناخت مخاطب در دوران ما بسیار مهم است و همچنان که هر سازمان و نهادی حول یک محور اساسی حرکت می‌کند، رسانه‌های جمعی نیز همه نگاهشان به مخاطب است و همه فعالیت های خود را بر روی مخاطب متمرکز کرده و در تأمین و ارسال پیام، به مخاطب توجه دارند.

دکتر پویا تصریح کرد: نادیده گرفتن مخاطب بدان معناست که هدف را تشخیص نداده ایم؛ به ویژه در سال های اخیر، با توسعه وسایل ارتباط جمعی و رشد و توسعه فناوری و پیشرفت، رقابتی ایجاد شده است که شناخت مخاطب را ضروری می‌کند.

وی سپس با بیان اینکه شناخت مخاطب کار پیام رسانی را آسان تر می‌کند، اظهار کرد: امروزه توسعه شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی، پیام رسانی به مخاطب را دشوار کرده است. موقعیت، نیازها و سؤالات مخاطب، جزو لوازم کار رسانه ای بوده و هر گونه پیام رسانی مستلزم آگاهی فرستنده پیام از این گونه مسائل است.

عضو هیئت علمی دانشگاه صدا وسیما در ادامه ضمن اشاره به این سؤال مهم که آیا مخاطب عمومی نسبت به پیام هایی که به او می رسد فعال است یا منفعل، خاطرنشان کرد: دو رویکرد مختلف در قبال مخاطب وجود دارد. طبق رویکرد اول که قدیمی تر است، مخاطب منفعل بوده و پیام را همانگونه که هست، دریافت می‌کند. اما بر اساس رویکرد دوم، مخاطب فعال است؛ به این معنا که تأثیرگذار بوده و پیام را تحلیل می‌کند که در دوره فعلی بسیاری از صاحب نظران به همین رویکرد اعتقاد دارند.

دکتر پویا ادامه داد: سؤال دیگر در مورد مخاطب این است که مخاطب انتخاب گر است و یا اینکه انتخاب می‌شود؟ در پاسخ به این سؤال باید این نکته مهم توجه کرد که اسلام بر مختار بودن مخاطب تأکید دارد؛ هر چند انسان را متأثر از عوامل بیرونی نیز می داند. در اینجا یکی از این عوامل، فرستنده است. همچنین نگاه مخاطب نیز تأثیرگذار است. اگر مخاطب، رسانه ای را به لحاظ محتوایی و فکری، معتدل و به دور از افراط های جاهلانه دانسته و به رسانه اعتماد داشته باشد و نیز آن را خدوم و مفید بداند، این‌ها بر روی دریافت مخاطب و نحوه مواجهه با پیام اثر می‌گذارد.

این استاد ارتباطات تصریح کرد: عوامل انسانی که در قاب رسانه دیده می‌شوند، نقش مهمی در ارتباط رسانه با مخاطب دارند و این افراد اگر توانمند و دارای مهارت و نیز جذاب باشند، می توانند بر تأثیر پیام بیفزایند. البته منظور از جذابیت، صرفاً جذابیت ظاهری نیست و بسیاری از مقوله‌ها را در گفتار و کنش و نوع مواجهه با میهمان و ارتباط با مخاطب شامل می‌شود. همچنین گاهی صحنه و طراحی را نیز شامل می‌شود.

وی در ادامه ضمن اشاره به مختلف بودن برداشت های مخاطبان از پیام های رسانه ای غیرمستقیم، بر خلاف پیام های مستقیم، توضیح داد: فضلایی در قم هستند که گاه دروس عمومی‌شان مانند تفسیر، کلام و عقاید، برای مخاطب عام قابل فهم نیست و در عین حال، از تلویزیون پخش می‌شود. اما برعکس فضلایی هم هستند که بسیار روان و سلیس صحبت کرده و مخاطب با آن‌ها ارتباط خوبی برقرار می‌کند. پخش این دو نوع صحبت از رسانه، نیاز به مدیریت و برنامه ریزی دقیق دارد تا برنامه را برای مخاطب خودش اجرا کنیم.

دکتر پویا خاطرنشان کرد: طبق آیات قرآن با مخاطبان مختلف باید به روش های مختلف سخن گفت و ازعوامل تأثیر گذار در کلام استفاده کرد. ازطرفی نشانه‌ها و رمزها در انتقال محتوا دارای اهمیت فراوانی است که یکی از مهم ترین آن‌ها زبان است. گاهی صوت در پیام رسانی اثرگذار است؛ یکی از اشتباهات در تبلیغ قرآن این است که برخی از لحن‌ها و صوت های بسیار زیبا در تلاوت قرآن حتی در تولید سریال و فیلم، تداعی کننده مرگ است.

وی سپس به جایگاه موقعیت اجتماعی و ارزشی مخاطب در انتقال مفاهیم اشاره کرد وافزود: در جمهوری اسلامی هر چه بتوانیم با برنامه‌های مختلف، مخاطب و مردم را ارزشی تر بار بیاوریم، پیام های دینی را بهتر دریافت می‌کنند. درعین حال باید به نیازها و خواسته‌های مخاطب، مانند آداب، رسوم و سنت های جامعه که در درک مخاطب تأثیرگذار است، نیز توجه کرد.

رئیس دانشکده دین و رسانه در ادامه تأکید کرد: ما از منظر اسلامی اعتقاد نداریم که مخاطب باید تابع رسانه باشد، بلکه باید به خواسته‌های مخاطب توجه کرد و در جایی نیز رسانه او را هدایت کند. اما نگاه غیر دینی و سکولار، رسانه را تابع مخاطب می داند و حتی اگر مخاطب ناهنجاری‌ها را طلب کند، رسانه‌های غربی تبعیت کرده و حتی گاهی نیز نیازهای کاذبی را برای مخاطب ایجاد می‌کنند .

دکتر پویا سپس بر لزوم آگاهی دادن به نسل جوان در خصوص رسانه و شبکه‌های اجتماعی تأکید کرد و افزود: یهودی‌ها و اسرائیلی‌ها در رأس استعمارگرانی هستند که جریان رسانه را هدایت می‌کنند و مخاطب را تحت تاثیر قرار می دهند. لذا ما هم باید در مقابل، مخاطب را جذب کرده و او را هدایت کنیم. به اعتقاد ما، در سه مرحله می توان مخاطب را جذب کرد.

وی در توضیح این سه مرحله اظهار داشت: اول اینکه به گونه ای عمل کنیم که رسانه خودمان جزو انتخاب های او قرار بگیرد و این امر نیاز به تبلیغ و محتوا و مدیریت صحیح دارد. دوم اینکه در هنگام استفاده مخاطب چه به صورت انتخابی یا به صورت اتفاقی، بتوانیم با محتوای مناسب او را حفظ کنیم. پیام های کشدار و مبهم و گیج کننده و به دور از مسائل روز، در هنگام جذب ناموفق است. در مقابل، جذابیت محتوایی و ساختاری و کلام و صحنه و سرعت موجب می‌شود مخاطب با ما همراه باشد و بماند و گریزان نشود و یا حالت تدافعی پیدا نکند. سوم اینکه باید بتوانیم تعارضاتی را که برای مخاطب در مواجهه با رسانه‌های مختلف شکل می‌گیرد، مدیریت کنیم.

این استاد ارتباطات تصریح کرد: این ادعا درست نیست که دلیل موفقیت رسانه‌های جبهه استکبار این است که بر خلاف ما، می تواند از جاذبه‌های غیر مشروع استفاده کند. زیرا اگر چنین بود، موفقیت های کنونی را در هدایت گری نداشتیم. بلکه گاهی نقص از ما است و نمی توانیم طعم برخی از جذابیت ها را به مخاطب بچشانیم. یکی از گمشده‌های بشریت در این دوران آرامش است. اگر بتوانیم به مخاطب خود آرامش دهیم، موفق خواهیم بود. آرامش جایگاه مهمی در آموزه‌های دینی و توصیه‌های دینی دارد.

دکتر پویا افزود: طبق فرمایش آیت الله جوادی آملی، قرآن دارای مراحلی چون تلاوت، تعلیم، تزکیه و نورانیت است. اگر چنین جریانی را بتوان برای مخاطب ترسیم کرد که مخاطب احساس کند می تواند یک مرحله بالاتر برود، موفق بوده ایم.

وی سپس تصریح کرد: در تجربه 40 ساله تبلیغ در نظام جمهوری اسلامی، موفقیت های خوبی داشته ایم، اما هنوز از نظر رسانه ای نتوانسته ایم موفقیت چشمگیری به دست بیاوریم. رسانه‌های غربی با همه پیشرفت، مخاطب خود را به مرحله ای از کمال نمی رسانند. آن‌ها آگاهی و مهارتی به مخاطب می دهند تا خودش به خوبی از آن استفاده کرده و بالاتر برود، اما ما چنین کاری نمی‌کنیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما ضمن اظهار تأسف از عدم توجه به آموزش سواد رسانه ای در کشور، خاطرنشان کرد: اگر در جامعه ما، باور به عقاید شیعی و عاشورایی نبود، وضعیت مان از جوامع غربی بغرنج تر می‌شد. آن‌ها جامعه را با سواد رسانه ای به تعدیل رساندند. اگر نتوانیم واقعیت ها و بحران‌ها از کانال سواد رسانه ای به جامعه منتقل کنیم، قطعاً با مشکلات زیادی مواجه می‌شویم.

وی سپس تأکید کرد: البته در مواجهه با مخاطب و مدیریت رسانه‌ها، اگر راهی را که کشورهای دیگر رفته اند بپیماییم، چون از آن‌هایی که مبنای مسیر و فلسفه نگاه شان با ما تفاوت دارد، تقلید کرده ایم، دچار مشکل می‌شویم. غربی‌ها با سواد رسانه ای به سازماندهی پرداخته و با سازماندهی، خودشان جلوی ضررها و خطرها را در جایی گرفته اند، ولی ما آن مهارت را نداریم. پس باید به آموزه‌های خودمان برگردیم.

دکتر پویا در پایان به آیاتی از قرآن کریم در خصوص مخاطب و ارسال پیام برای او، اشاره کرد و گفت: در آیه ای از سوره نحل اینگونه آمده که خداوند به گمراهان و هدایت شدگان عالِم است. این آیه اشاره به تفاوت میان مخاطبان دارد. همچنین در ارتباط با مخاطب و پیام رسانی و ابلاغ پیام به مخاطب، توجه به درک، فهم و موقعیت مخاطب را لازم و ضروری می داند. در آیه دیگری از قرآن، موعظه با قید حسنه آمده است و اینکه باید به بهترین شیوه بوده و با زبان تلخ و ترش نباشد و موجب خرد شدن شخصیت مخاطب نشود. حتی تأکید شده جدال نیز احسن باشد. گاهی چون افراد موضع دارند و زیر بار موعظه نمی روند، ناچار به جدل هستیم تا بطلان سخن طرف مقابل آشکار شود. اما در جدل نیز باید رفتاری احسن داشته باشیم.

وی ادامه داد: در آیه شریفه دیگری خداوند از حضرت موسی (ع) می خواهد تا در مقابل فرعون از باب تذکر وارد شود تا شاید اثر پذیرد. مرشد دینی و هدایتگر دینی که جا پای پیامبر(ص) می‌گذارد و تلاش می‌کند مخاطب را از موضعی که قرار دارد، به موضع حق دعوت کند، باید با ملایمت، صمیمت و محبت وارد شود. البته از این آیه شریفه نتیجه دیگری نیز به دست می آید و آن این است که فردی که می خواهد با مخاطب انسانی به قصد هدایت او ارتباط برقرار کند، باید نیت الهی و خالص داشته باشد. خداوند به نیت انسان آگاه است و باید هر کاری رنگ الهی داشته باشد.

(روابط عمومی دانشکده دین و رسانه ـ قم)

 

امتیاز شما

نظر شما
کد بالا را وارد کنید:
نظر های بازدیدکنندگان
کلیه حقوق این سایت متعلق به دانشکده صدا و سیما قم می باشد .