Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 20875
تاریخ انتشار : 9 دی 1391 11:1
تعداد بازدید : 1749

جامعه پذیری دینی در جامعه اطلاعاتی

حجت الاسلام دکتر کریم خان محمدی عضو هیات عملی گروه جامعه شناسی دانشگاه باقرالعلوم در مقاله" جامعه پذیری دینی در جامعه اطلاعاتی" فصلنامه شیعه شناسی به جامعه پذیری دینی پرداخته است.

حجت الاسلام دکتر کریم خان محمدی عضو هیات عملی گروه جامعه شناسی دانشگاه باقرالعلوم در مقاله "جامعه پذیری دینی در جامعه اطلاعاتی" فصلنامه شیعه شناسی به جامعه پذیری دینی پرداخته است.

چکیده

در جامعه اطلاعاتی، بخش زیادی از وقت انسان‌ها در فضای مجازی گذرانده می‌شود؛ فضای مجازی همانند تعامل در فضای اینترنت فضایی کاملاً صنعتی است که انسان‌ها در آن با فناوری نوین و همنوعان خویش برهمکنش دارند. این فضا دارای ویژگی‌هایی متمایز از فضای طبیعی است. نگارنده با مفروض گرفتن تفاوت جامعه‌پذیری در دو فضای طبیعی و مجازی به کاوش در ویژگی‌های مثبت و منفی آن فضا پرداخته است و در نهایت با بیان بایسته‌های تبلیغ دینی در فضای مجازی، تأسیس یک سایت جامع شیعی را پیشنهاد می‌کند.

در فضای مجازی افراد با کثرت اطلاعات مواجه هستند که تشخیص اعتبار آنها برای مخاطبان مشکل است. در این فضا افراد به سوی مراکزی تمایل پیدا می‌کنند که از دو ویژگی معروفیت و اعتبار برخوردار باشند. در چنین وضعیتی تأسیس یک سایت جامع شیعی متضمن ویژگی‌های مثبت و عاری از معایب مورد اشاره، ضرورت پیدا می‌کند.

کلیدواژه‌ها: جامعه اطلاعاتی، فضای مجازی، سایت شیعی، تبلیغ دینی، جامعه‌پذیری دینی.

مقدمه

جهان همواره در حال تحول است. اندیشمندان مختلف بویژه کسانی که از منظر اجتماعی به جهان نگریسته‌اند، علاقه‌مند شناسایی و گونه‌شناسی سیر تحول جهانی هستند. با نگاهی گذرا به اندیشه متفکران معاصر، اهمیت گونه‌شناسی و ذکر ویژگی‌های مراحل حیات اجتماعی بشر به‌وضوح قابل مشاهده است.

اسپنسر جوامع را به حسی و صنعتی، تونیس به اجتماع و جامعه، اگوست کنت به مراحل سه‌گانه ربّانی، فلسفی و اثباتی تقسیم نموده، و به ذکر ویژگی‌های آن می‌پردازند (ریمون آرون، 1370، ص 103)؛ البته این تقسیم‌بندی در سایر شاخه‌های علمی نیز وجود دارد، اشاره نگارنده به متفکران مذکور به اقتضای رشته تحصیلی است.

در قرن بیستم، الوین تافلر جهان را به سه موج مرحله‌بندی کرد. موج اول، موج تولید غذا و مواد غذایی بود که جامعه کشاورزی را به وجود آورد. نیاز آدمی به ابزار مناسب برای تولید بهتر و بیشتر، موج دوم را پدید آورد و آن هم شکل‌گیری عصر صنعت بود که در فاصله میان سال‌های 1900 ـ 2000 میلادی شکل گرفت. موج سوم موج اطلاعات است که بر اساس احتیاج بشر به داشتن علم و دانش افزون‌تر، در زمینه اختراع و گسترش بهینه صنایع به وجود آمد. این موج، جهان را در آستانه «جامعه اطلاعاتی» قرار داد (جلالی، 1383، ص 32). مفاهیم «جهانی شدن» یا «جهانی سازی» و ملازم با آن دو «جامعه اطلاعاتی» از مفاهیم عمده‌ای است که در دهه‌های اخیر در رشته‌های علوم اجتماعی متداول گشته، جایگزین مفاهیمی همچون «توسعه» و جامعه صنعتی و مانند آن شده است. در این مقاله سؤال اصلی نگارنده این است که جامعه‌پذیری دینی در «عصر مجازی» از چه ویژگی‌هایی برخوردار است و چالش‌های پیش روی کدامند؟

پاسخ به سؤالات مذکور، متضمن تبیین و تعریف مفاهیم مذکور و پاسخ به این سؤال است که آیا «جامعه اطلاعاتی» آخرین موج تحول بشری است یا موج چهارمی نیز وجود دارد؟ برخی معتقدند موج چهارم، نانوتکنولوژی (Nanotechnology) و صنعت اتمی و مولکولی است. برخی نیز موج چهارم را عصر ژنتیک می‌دانند. دکتر جلالی موج چهارم را عصر مجازی (Virtual age) می‌داند. (همان).

برای روشن شدن جایگاه بحث، مفاهیم مورد استفاده را به ترتیب به لحاظ نظری و عملیاتی تعریف نموده، مرزهای مفهومی آنها را تا حدودی مشخص می‌کنیم؛ البته این تعاریف، ممکن است برای متخصصان رشته ارتباطات بدیهی و ابتدایی جلوه نماید. به نظر نگارنده، اگرچه این مفاهیم در کتب مختلف تعریف شده است، لیکن از یک سو مرز تعاریف مفهومی از تعاریف عملیاتی جدا نشده و از سوی دیگر تعریف مفاهیم به صورت مقایسه‌ای صورت نگرفته است؛ بنابراین برای خواننده ناآشنا یا کم‌آشنا، در درک مفاهیم ابهام ایجاد می‌شود؛ از این رو پس از تعریف مفاهیم، با بیانی ساده درصدد پاسخ به سؤال اصلی خواهیم بود.

جامعه اطلاعاتی

هنوز درباره مفهوم و محتوای «جامعه اطلاعاتی» تفاهم عمومی حاصل نشده است؛ لیکن این مفهوم از دو بعد قابل تعریف است. از بعد نظری، جامعه اطلاعاتی جامعه‌ای است که در آن استدلال و تفاهم بیش از آنکه مبتنی بر قدرت و یا ماده‌گرایی باشد، بر محتوا و احساسات استقرار یافته است (محسنی، 1380، ص 18)؛ جامعه متکی به دانش که محصول انقلاب فراصنعتی (post industrial) است و در آن اطلاعات و ابزارهای ذخیره و انتقال آن، به کالایی تجاری بدل شده‌اند و بیش از هزینه تولید و توزیع خود قیمت‌گذاری می‌شوند؛ چرا که تملک آن باعث قدرت

و فقدان آن ضعف را در پی دارد (فیدر، 1380، ص 5). به اعتقاد ویلیام مارتین (W.J.Martin)، «جامعه اطلاعاتی» جامعه‌ای است که در آن کیفیت زندگی، همانند چشم‌اندازهای تحول اجتماعی و توسعه اقتصادی، به میزان رو به تزایدی به اطلاعات و بهره‌برداری از آن وابسته است. در چنین جامعه‌ای، استانداردهای زندگی، الگوهای کار و فراغت، نظام آموزش و بازار کار به میزان کاملاً محسوسی تحت الشعاع پیشرفت‌هایی قرار گرفته‌اند که در قلمرو اطلاعات و دانش‌ها روی داده است (محسنی، پیشین، ص 21). از بعد عملیاتی، جامعه اطلاعاتی را می‌توان جامعه‌ای تعریف کرد که در آن رایانه‌ها با فناوری مخابرات به هم متصل شده‌اند؛ از سوی دیگر گمشده بشر در عصر صنعتی، اطلاعات بود و در دستیابی به اطلاعات و حفظ و ذخیره آن تلاش زیادی صورت گرفت. رایانه نقش ذخیره و پردازش اطلاعات را به عهده داشت؛ در حقیقت مفهوم جامعه اطلاعاتی زمانی تولد یافت که رایانه‌ها با مخابرات ازدواج کردند.

رایانه + تلفن جامعه اطلاعاتی

گرچه جامعه اطلاعاتی از ویژگی‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تکنولوژیک برخوردار است، تأکید بر جنبه تکنولوژیک، به‌ویژه جهت ارائه تعریف عملیاتی، از تناسب بیشتری برخوردار است (سعیدی، 1382، ص 222)؛ چه اینکه جنبه‌های دیگر، محصول پیشرفت تکنولوژیک است؛ از این رو دکتر محسنی معتقد است: پیچیدگی تکنولوژیک و صرف استفاده از آن، شرط کافی برای دستیابی به پایگاه یک جامعه اطلاعاتی نیست؛ لیکن یک پیش شرط یا زمینه زیربنایی لازم است؛ پس «همگرایی و پیوند رایانه و مخابرات امروزه از واقعیات معمولی زندگی در تمامی اجتماعات نوین است» (همان، ص 40).

جهان مجازی

همچنان‌که پیشاپیش گفته شد، برخی موج چهارم تحول بشریت را جهان مجازی یا عصر مجازی (virtual) می‌دانند. قبل از تأمل در امکان تحقق چنین جهانی و قلمرو آن، لازم است جهان مجازی تعریف گردد.

جهان مجازی به لحاظ نظری جهانی کاملاً صنعتی است؛ به گونه‌ای که اعضای این جهان به طور کامل از جهان طبیعی جدا می‌شوند؛ به تعبیر پستمن «فضای مجازی ... محلی است که خودآگاهی آدمی در چنین محلی قرار می‌گیرد (مثلاً به هنگام استفاده از اینترنت). ... در اینترنت فرد با فرد دیگر تعامل و تأثیرگذاری متقابل دارد. در چنین شرایطی آدم بر این باور است که می‌تواند هر آن کس که می‌خواهد باشد و این فضا چیزی متفاوت از رویارویی طبیعی و چهره به چهره با فرد است» (پستمن، 1382، ص 16).

اگر در ادوار تاریخی گذشته تأمل کنیم، بشریت از طبیعت به سوی صنعت حرکت نموده، سهم صنعت در حیات انسانی فرونی یافته است.

دوره گردآوری خوراک عصری کاملاً طبیعی بود؛ در دوره شکار و حتی کشاورزی سهم صنعت در زندگی انسان‌ها اندک بود؛ در دوره صنعتی سهم صنعت مساوی یا بیشتر از طبیعت شد و در جامعه اطلاعاتی، سهم صنعت بیشتر از فرآورده‌های طبیعی است.

ارائه تعریف عملیاتی برای عصر صنعتی به سبب عدم تحقق خارجی آن، کمی مشکل‌تر از تعریف نظری است. شاید بتوان با یک تعریف شرح‌الاسمی یا توصیفی مفهوم را عملیاتی نمود. دکتر جلالی برای تعریف عصر مجازی از استعاره «کلاه حقیقت مجازی» (Virtual Reality Hat) استفاده نموده، تلاش می‌کند با چند مثال، مفهوم را به ذهن نزدیک کند که در واقع نوعی تعریف توصیفی است؛ چند نمونه از مثال‌های ایشان را در ادامه می‌آوریم:

این کلاه با یک سیم به رایانه و سوپر رایانه وصل است و برای مثال کاربر می‌خواهد یک روحانی را در منزلش حاضر کند تا او را موعظه دهد و یا برایش روضه بخواند. پس از انتخاب و زدن یک کلید، فرد مورد نظر در جلوی دیدگانش حاضر می‌شود و با او شروع به سخن گفتن و یا روضه خواندن می‌کند؛ ولی در واقع و عالم خارج، شخصی وجود ندارد، بلکه این یک تصویر مجازی است که وجود هم دارد و ما آن را احساس و آثارش را درک می‌نماییم. ... اکنون در آزمایشگاه M.I.T در آمریکا یک مدل ساخته شده که در آن مثلاً یک هسته پرتقال را به یک دانش‌آموز می‌دهند. وقتی کلاه مجازی را بر سرش نهاد، در مقابلش تلّی از خاک ظاهر می‌شود و او هسته پرتقال را زیر خاک می‌کارد. آن‌گاه جلوی چشمانش این درخت، شاخه پیدا می‌کند، برگ و شکوفه می‌دهد و در نهایت به میوه می‌نشیند و آن دانش‌آموز، پرتقال را از درخت می‌چیند، پوست می‌کند و بو می‌نماید؛ اما همین که می‌خواهد به دهان بگذارد، دیگر چیزی وجود ندارد (جلالی، همان / www.balagh.net).

جهان مجازی یا دو جهان همزمان

متفکرانی که از خاستگاه علمی فناورانه برخوردار بوده‌اند و از منظر تکنولوژیک به مسئله نگاه کرده‌اند، در تصویر جهان مجازی و سلطه آن بر جهان افراط نموده‌اند. از منظر جامعه‌شناختی به نظر می‌رسد در آینده نزدیک ما دو جهان خواهیم داشت، که همواره در حال رقابت هستند: جهان مجازی که با «خصیصه‌هایی مثل بی‌مکانی، فرازمان بودن، صنعتی بودن محض، عدم محدودیت به قوانین مدنی متکی بر دولت ملت‌ها، قابل دسترس بودن همزمان، روی فضابودن و برخورداری از فضاهای فرهنگی، اعتقادی، اقتصادی و سیاسی جدید» (عاملی، 1383، ص 3)، در یک سو قرار می‌گیرد و جهان واقعی که با «خصیصه جغرافیا داشتن، از نظام سیاسی مبتنی بر دولت ملت برخوردار بودن، طبیعی ـ صنعتی بودن، محسوس بودن و معطوف به احساس قدیمی‌تر بودن از جهان دوم» (همان) از جهان اول متمایز می‌گردد.

انسان‌ها در جامعه اطلاعاتی به دو جهان همزمان تعلق خواهند داشت که هر کدام اقتضاهای خود را دارد؛ پس انگاره عصر مجازی به عنوان «موج چهارم» افراط فناورانه و نادیده گرفتن لادیسم جدید (نهضت ضدیت با فناوری) به عنوان یک گرایش زنده و فعال و نهفته در تمامی جوامع صنعتی است (پاتریک، 1383، ص 43).

نیل پستمن بر خلاف ایده مک لوهان از مفهوم «دهکده جهانی» که ارتباطات تکنولوژیک را در راستای همگونی حیات بشری تفسیر می‌نمود، معتقد است: در چنین شرایطی «مردم برآنند با بازگشت به ریشه‌های قومی خود، به نوعی هویت دست یابند» (پستمن، 1383، ص 17)؛ پس همزمان با رشد جامعه مجازی یک نوع برگشت به حیات واقعی قابل مشاهده است. در جامعه اطلاعاتی با دو جهان مجزا مواجه هستیم که در همه زمینه‌ها به منصه ظهور می‌رسد. تعبیر «دو جهانی شدن‌ها و آینده هویت‌های همزمان» در عنوان مقاله دکتر عاملی، دقیق و هوشمندانه به نظر می‌رسد. در حوزه دین نیز با دو جهان مواجه هستیم؛ دین نیز در جهان مجازی انعکاس می‌یابد؛ اما از آنجا که دین یک عنصر هویتی است و جامعه مجازی از ویژگی فراهویتی برخوردار است، تبلور دین در جهان طبیعی بیشتر است. برای استواری پایه‌های نظری بحث، یک سؤال باقی می‌ماند و آن این است که آیا می‌توان گفت: از آنجا که دین کارکرد هویت‌بخشی دارد و در فضای طبیعی بیشتر تبلور می‌یابد، بهتر است از تبلیغ دینی در فضای مجازی (اینترنت، ماهواره ...) صرف نظر شود؟ در مبحث ذیل به این سؤال پاسخ داده می‌شود.

تعامل فضای مجازی با گرایش دینی

ورود افراد به فضای مجازی چه تأثیری بر حضور افراد در فضاهای دینی طبیعی دارد؟ چه نوع رابطه‌ای (همبستگی مثبت، منفی، خنثی) میان میزان ورود به فضای مجازی و میزان گذران وقت در فضاهای مذهبی افراد وجود دارد؟

نورمن نای (Norman.nie) طی مقاله‌ای تحت عنوان «تأثیر استفاده ازاینترنت بر جامعه‌پذیری» در تابستان 2002، نحوه تأثیرگذاری استفاده از اینترنت بر میزان فعالیت‌های اجتماعی افراد از جمله شرکت در خدمات و گروه‌های مذهبی را بررسی نمود و دو فرضیه رقیب را مورد آزمایش قرار داد.

فرضیه بازده (Efficiency)

اینترنت یک فرصت اضافی برای درگیر شدن در برخوردهای اجتماعی و هماهنگ‌سازی فعالیت‌های اجتماعی به ارمغان می‌آورد. اینترنت فعالیت‌های دیگر را بهتر و کاراتر می‌کند؛ به این دلیل که اضطراب کاهش می‌یابد و زمان بیشتری برای فعالیت‌های اجتماعی به‌وجود می‌آید. اگر شخصی قادر است از طریق اینترنت سریع‌تر از مغازه خرید کند، اوقات زیادی برای سپری کردن با دوستان ... [فعالیت دینی] خواهد داشت. (فرانزن، 2000 م، صص 227 ـ 238)

فرضیه جابجایی (Displacement)

زمانی که برای یک فعالیت، صرف می‌شود، گاهی باید از زمانی که به فعالیت دیگر اختصاص دارد، گرفته شود؛ به طور ساده، زمانی که در هنگام استفاده از اینترنت مصرف می‌شود با زمان مصرفی برای تعامل اجتماعی رقابت می‌کند؛ در نتیجه استفاده از اینترنت و ورود به فضای مجازی زمان مصرفی برای فعالیت‌های طبیعی از جمله شرکت در گروه‌ها و خدمات مذهبی را کاهش می‌دهد. (همان). نورمن نای با استناد به پژوهش‌های دیگران از جمله مطالعه‌ای تحت عنوان «اینترنت و جامعه» در انیستیتوی استانفورد برای مطالعه کمّی جامعه (SIQSS) و متعاقب آن مطالعات UCLA,Pew و NPR در هاروارد و داده‌های آماری، فرضیه دوم را به اثبات می‌رساند (www.It socity.org). در جدول ذیل تفاوت فعالیت‌های اجتماعی کاربران اینترنت با غیرکاربران مقایسه شده است و نشان می‌دهد کاربران اینترنت در فضای طبیعی از تعامل اجتماعی کمتری برخوردارند.

جدول شماره 1. مقایسه کاربران اینترنت با غیرکابران

بر حسب دقایق گذرانده شده در روز گذشته.

فعالیت‌های اجتماعی غیرکاربران اینترنت 5388=N کاربران اینترنت 753=N تفاوت‌ها
میهمانی‌ها 7/6 1/1 6/5-
معاشرت با مردم 13 6/12 4/0-
گفت‌وگوها 14 6/9 4/4-
مکالمات تلفنی 13 2 7/0
وقایع ورزشی 1/2 1/0 2-
وقایع فرهنگی 8/1 7/0 1/1-
مجموع 5/49 9/36 6/12-
خدمات مذهبی 9/1 2/1 7/0-
سازمان‌ها 6/6 1/6 5/0-
مراقبت فرزندان 1/35 5/19 6/15-
زمان گذرانده شده با خانواده 4/287 158 4/102-
زمان ذرانده شده با دوستان 2/94 8/59 3/34-

همچنان‌که در جدول فوق مشاهده می‌شود، به جز مورد مکالمات تلفنی که آن هم از مقوله ارتباطات است، در سایرموارد از فعالیت اجتماعی کاربران اینترنت کاسته شده است. خدمات مذهبی کاربران 7 درصد کاهش نشان می‌دهد. جدول فوق به ضمیمه تحقیقات مورد اشاره، فرضیه «جایگزینی» (displacement) را تأیید می‌نماید. سؤال اساسی این است: آیا تأیید فرضیه جابجایی، رابطه منفی جهان مجازی با دینداری را ثابت می‌کند؟ پاسخ قطعی به سؤال فوق با مطالعه درونی جهان مجازی امکان پذیر است. اگر اتصال به اینترنت را استعاره از ورود به جهان مجازی تلقی نماییم، برای مطالعه وضعیت جهان مجازی، این سؤال پیش می‌آید که چه میزان از اوقات کاربران اینترنت به مقوله دینی اختصاصی می‌یابد؟ در جدول ذیل میزان توزیع موضوعات مختلف بر روی اینترنت نشان داده شده است (مجله صنعت و توسعه، 1383):

(socialization) تعریف شود؛ به تعبیر آلن بیرو، «پدیده اجتماعی شدن، از تعداد بسیاری از عوامل، نظیر تجمع وسیع انسان‌ها، مقتضیات فنّی، عقلانی شدن حیات و تقبّل پاسخ‌گویی به نیازهای روزافزون جمعی توسط مسئولان دولتی منشأ می‌گیرد. این واژه فرایند تأثیر متقابل بین شخص و محیط اجتماعی او را می‌رساند که نتیجه آن پذیرش مدل‌های رفتار اجتماعی در آن محیط و پیدایی نوعی از انطباق متقابل بین فرد و جامعه است» (آلن بیرو، 1370، ص 363).

همچنان‌که در تعریف فوق اشاره شده است: مقتضیات فنی، رفتارهای اجتماعی افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد و نوع ویژه‌ای از انطباق را به دنبال دارد. از آنجا که پدیده اینترنت به عنوان یک پدیده فنی، مقتضی نوع جدیدی از اجتماعی شدن از جمله در حوزه دینی است، این سؤال پیش می‌آید که اجتماعی شدن (socialization) در حوزه دین، در محیط مجازی از چه ویژگی‌هایی برخوردار است؟ یعنی: امتیازات، موانع و چالش‌های تبلیغ دین در فضای مجازی چیست؟ بایسته‌های تبلیغ دین در این فضا کدامند؟

جهت تأمل درباره سؤالات پیشین و تلاش برای پاسخ‌گویی، سایت تبیان www.tebyan.net و شیعه www.al-shia.com را به عنوان نمونه موردی انتخاب نموده، کوشش خواهیم کرد با استفاده از تأملات نظری دیگران، درباره «جهان مجازی» و مطالعه درونی و بیرونی سایت‌ها به سؤالات مذکور پاسخ دهیم؛ به تعبیر پستمن وقتی با فناوری جدید مواجه می‌شویم، باید از خود سؤال کنیم: این فناوری چه مشکلی از ما را حل می‌کند؟ (امتیازات) اگر به‌راستی فناوری مشکلی از سر راه بشر بر می‌دارد، خالق چه مشکلات جدیدی برای آدمی است؟ (موانع و چالش‌ها) برای فائق آمدن بر این مشکلات چه اقدامات پیشگیرانه‌ای باید صورت بگیرد؟ (بایسته‌ها) (پستمن، پیشین، ص 18)

1. امتیازات تبلیغ دینی در اینترنت

فناوری اطلاعات بویژه اینترنت به رغم چالش‌هایی که ممکن است پیش رو داشته باشد، امکانات وسیعی را برای متولیان تبلیغ دینی به ارمغان آورده که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌شود:

1ـ1. مخاطبان جهانی

یافتن مخاطبان جهانی و فرامذهبی شاید از بدیهی‌ترین و اولی‌ترین امتیازات برای مبلغان یک مذهب است. در جامعه اطلاعاتی و عصر دیجیتال، فرقه‌ها و مذاهب اقلیت، می‌توانند صدای خود را به گوش جهانیان برسانند (نوباتاکا، 1381، ص 23)؛ چه اینکه پدیده اینترنت و ارتباطات دوسویه، از اهمیت پروپاگاند و هژمونی تکنولوژیک کاسته و مفهوم «حقانیّت» را به منصه ظهور رسانده است؛ چه بسا جنبش‌های دینی کوچک و مذاهب کم اهمیت‌تر به‌لحاظ پیروان، بتوانند با اتکا به همسازی درونی مذهب و تأکید بر ارزش‌های مطلق، به شهرت جهانی دست یافته، رشد نمایند. بر اساس پژوهش نگارنده، مناسک «غسل قالی» یا «قالی شویان» در مشهد اردهال (یکی از روستاهای کاشان) که قبلاً یک مناسک کاملاً محلی بود، در سال‌های اخیر از شهرت به‌سزایی برخوردار گشته و هر ساله به تعداد شرکت‌کنندگان آن افزوده می‌شود. مبلغان دینی با استفاده از این امکان می‌توانند با ارائه دین متقن و هدایتگر و بدون ریب پیروان جهانی کسب نمایند و زمینه پیدایش عدالت جهانی را فراهم سازند. سایت تبیان بر اساس ادعای خودش تا به حال بالغ بر بیست میلیون نفر بیننده داشته است و به چهار زبان برنامه پخش می‌کند. سایت آل البیت به 27 زبان زنده دنیا اطلاعات خود را عرضه می‌نماید (www.al-shia.com/html/far).

2ـ1. بخش‌بندی مخاطب

یکی از مسائل تبلیغ سنتی ناهمگون بودن مخاطبان، به لحاظ جنس، میزان تحصیلات، خاستگاه اجتماعی و سایر متغیرهای مؤثر در فهم مخاطب است. پیر و جوان، تحصیل کرده و بی سواد از یک پیام به همسان استفاده می‌کنند؛ درحالی‌که یکی از مفاهیم عمده بازاریابی اجتماعی (social Marketing) عنوان الگوی مدرن ارتباطات مفهوم بخش‌بندی مخاطب (audienece segmentaion) است. این تکنیک، بر بخش‌بندی مخاطبان بر حسب متغیرهای مختلف و ارسال پیام متناسب با ویژگی‌های شخصیتی و نیازمندی‌های افراد تأکید می‌ورزد. (melkote، 2001 م، ص 127). اجرای این تکنیک ارزنده در فضای مجازی تعاملی، یعنی اینترنت نسبت به فضای واقعی به سهولت انجام می‌گیرد، همچنان‌که سایت شیعه از این امکان استفاده نموده است و برای کودکان، زنان فرهیختگان و ... برنامه‌های ویژه تدارک دیده است؛ علاوه بر این برای استان‌های مختلف کشور مثل خراسان رضوی، همدان، بوشهر، آذربایجان شرقی، لرستان، قزوین، قم، زنجان و ... شعبه‌های جداگانه‌ای تأسیس نموده است. در عصر انفجار اطلاعاتی، این تکنیک از اصول عمده بازاریابی اجتماعی است و همان کارکرد و اهمیّتی را دارد که «دروازه‌بانی» (Gate Kepeeing) در رسانه‌های یکسویه مثل مطبوعات و تلویزیون داشت (دفلور، 1383، ص 371).

3ـ1. سنجش عملکرد و اطلاع از بازخورد

از امتیازات مهم تبلیغ اینترنتی، اطلاع سریع از بازخورد (Feed bak) پیام و استفاده از آن برای بهبود پیام‌رسانی است. سایت تبیان تعداد بازدیدکنندگان را اعلام می‌کند که همچنین برای بازدیدکنندگانش بسیار جذاب و جالب‌توجه است. تعداد بازدیدکنندگان، برای مبدأ پیام، نمایانگر بازخورد پیام است. اگر رسانه بتواند مخاطبان زیادی را جذب کند، اعلان شمار مخاطبان طبق تئوری خانم نوله نویمان می‌تواند به صورت انباشتی، تعداد مخاطبان را بالا برده، بی‌توجه‌ها را نیز به سمت خود جلب نماید (رفیع پور، 1377، ص 199).

سایت «شیعه سرچ» (www.shiasearch.com) از جمله سایت‌های مذهبی است که بخش نظرسنجی دارد و کاربر می‌تواند نتایج نظرسنجی را در کنار رأی خود مشاهده نماید. گنجاندن چنین بخش ابتکاری در میان سایر فعالیت‌ها به اعتبار سایت می‌افزاید و از تکنیک‌های جلب مخاطب به شمار می‌آید؛ بدین ترتیب مشکل رسانه‌های یکسویه همچون تلویزیون و ماهواره که عبارت بود از عدم اطلاع از سرنوشت پیام، در رسانه‌های تعاملی (اینترنت) با اندک درایتی قابل حل است. امتیاز ارتباط فردی و چهره به چهره، رصد شدن بازخوردِ آن به آن مخاطب از سوی پیام‌فرست می‌باشد؛ این امتیاز در رسانه‌های جمعی یکسویه سلب می‌شود و رسانه با بازخورد تأخیری مواجه می‌گردد. در رسانه‌های تعاملی با ضمیمه نمودن سنجه‌هایی، بازخورد آنی دریافت می‌گردد.

ثبت شده توسط : م.ر فرزین

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

تمامي حقوق اين سايت متعلق به دانشکده صدا و سيما قم است.